Les 19 - contaminatie, pleonasme, tautologie
Wat is een contaminatie? Een contaminatie ontstaat wanneer twee woorden of uitdrukkingen met elkaar worden vermengd. Het is een verkeerde samenstelling van twee woorden die min of meer dezelfde betekenis hebben. Hierdoor ontstaat een nieuw (niet-bestaand) woord. Denk bijvoorbeeld aan iets kost duur in plaats van iets is duur of kost veel.Nog enkele voorbeelden:- toelichting geven op --> 'toelichting geven bij' of 'commentaar geven op'- zoiets dergelijks --> 'iets dergelijks' of 'zoiets'- stappen ondernemen --> 'stappen nemen' of 'iets ondernemen'- nachecken --> 'checken' of 'nagaan' Wat is een tautologie en een pleonasme? In een tautologie wordttwee keer hetzelfde gezegd. Soms wordt een tautologie op een goede manier om de zeggingskracht van een zin te versterken. Bijvoorbeeld 'paal en perk stellen' (= ervoor zorgen dat er onmiddellijk een einde komt aan iets wat ongewenst is) of 'wikken en wegen' (= er lang en goed over nadenken). Als er echter geen aanleiding voor herhaling is, hebben tautologieën geen enkele functie.In volgende zinnen kan één woord geschrapt worden:- Er wonen circa 200 à 220 mensen. --> 'Er wonen circa 210 mensen' of 'Er wonen 200 à 220 mensen'. - Zodra wij de uitslag weten, zullen wij u onmiddellijk bellen. --> 'Zodra wij de uitslag weten, zullen wij u bellen' of 'Als wij de uitslag weten, zullen wij u onmiddellijk bellen'. - Daarom is het dan ook zinvol samen te praten. --> 'Daarom is het zinvol samen te praten' of 'Het is dan ook zinvol samen te praten'.- Voordatu een mening vormt, dient u eerst goed na te denken. --> 'Voordat u een mening vormt, dient u goed na te denken' of 'U dient eerst goed na te denken als u een mening vormt'.In een pleonasme wordt een gedeelte van de betekenis van het woord herhaald. In het ene woord zit de betekenis van het andere woord al opgesloten. Dit resulteert in een overbodige herhaling. In bijvoorbeeld gedichten kunnen pleonasmen als stijlmiddel gebruikt worden, maar in andere stukken kunt u ze beter achterwege laten.Enkele voorbeelden:-witte sneeuw -ronde cirkel -de getroffen maatregelen -bestaande gewoonten-praktische ervaring -de onderlinge relatie Oefening contaminaties ** Klik op de link: De contaminatieB. De delen waar de contaminatie is uit samengesteld.Voorbeeld: We hebben de soep even snel opgeconsumeerd.A= opgeconsumeerd B= opeten en consumerenGebruik de hintknop als je er niet uitkomt. Oefening op contaminaties Oefening contaminaties ** Klik op volgende link om te starten met de oefening: De contaminatieB. De delen waar de contaminatie is uit samengesteld.Voorbeeld: We hebben de soep even snel opgeconsumeerd.A= opgeconsumeerd B= opeten en consumerenGebruik de hintknop als je er niet uitkomt. Tautologie of pleonasme ** Klik op volgende link om te starten met de oefeningen: de vetgedrukte woorden een tautologie of een pleonasme? Oefening pleonasmen en tautologieën Oefening op alle drie de stijlfouten (1) Oost, west, thuis tikt het klokje het best. Contaminatie Pleonasme Tautologie (2) Vermoedelijk moeten de leerling morgen misschien toch naar school. Contaminatie Pleonasme Tautologie (3) Wij hebben ook zo'n houten boomstam in de voortuin. Contaminatie Tautologie Pleonasme (4) Als ik vanmiddag thuis kom, ga ik dat meteen nachecken. Contaminatie Pleonasme Tautologie (5) Hij moet niet meer zoveel hooi op zijn schouders nemen. Contaminatie Pleonasme Tautologie (6) Die plakkerige kauwgom blijft nog dagen onder de tafel zitten. Contaminatie Pleonasme Tautologie Plaats elke zin bij de correcte stijlfout (pleonasme, tautologie of contaminatie). Tautologie Na de heftige ruzie was het opeens weer pais en vree tussen de vriendinnen. Wat zit je nou te zaniken en te zeuren? Op internetsites wordt veel zogenaamd gratis en voor niets aangeboden, maar uiteindelijk moet je er toch voor betalen. Pleonasme De uiterste limiet voor het inzenden van uw sollicitatiebrief is 31 mei. Ik kreeg een bekeuring van vijftig euro omdat ik door het rode stoplicht was gereden. De opdrachten bij hoofdstuk 2 zullen we morgen in de klas mondeling bespreken. Contaminatie Mijn moeder vindt dat de artikelen in die modewinkel veel te duur kosten. Die verlegen stotteraar was de spil in het web van een criminele organisatie. We kregen van de rector toestemming een sponsorloop te mogen organiseren. DNA-onderzoek heeft uitgetoond dat hij betrokken is bij de moord op zijn huishoudster. Uitleg bij oefening 3 en 4 Oefening 3(1) Er worden hier twee spreekwoorden door elkaar gehaald.(2) Hier worden twee woorden met dezelfde betekenis, 'vermoedelijk' en 'misschien', achter elkaar gebruikt.(3) Een boomstam is altijd van hout. Je hoeft het bijvoeglijk naamwoord daarom niet op te schrijven. Een ander bekend voorbeeld is 'witte sneeuw'.(4) 'Nachecken' is een contaminatie van de woorden 'nakijken' en 'checken'.(5) Er worden hier twee spreekwoorden bij elkaar gevoegd.(6) Kauwgom is altijd plakkerig. Je hoeft het bijvoeglijk naamwoord daarom niet op te schrijven. Een ander bekend voorbeeld is 'witte sneeuw'.Oefening 4Bij pleonasmen:- Mondeling bespreken: "bespreken" is altijd mondeling.- Het rode stoplicht: als je moet stoppen, is het vanzelf rood. 'Het rode verkeerslicht' is beter.- De uiterste limiet: een limiet is al een grens. "Uiterste" zit daarbij inbegrepen.Bij tautologieën:- zaniken = zeuren- pais = vree (beide zijn zn)- gratis = voor nietsBij contaminaties:- Mijn moeder vindt dat de artikelen in die modewinkel veel te duur zijn. Of: Mijn moeder vindt dat de artikelen in die modewinkel veel te veel kosten.- DNA-onderzoek heeft uitgewezen dat hij betrokken is bij de moord op zijn huishoudster. Of: DNA-onderzoek heeft aangetoond dat hij betrokken is bij de moord op zijn huishoudster.- Die verlegen stotteraar was de spin in het web van een criminele organisatie. Of: Die verlegen stotteraar was de spil van een criminele organisatie.- We kregen van de rector toestemming een sponsorloop te organiseren. Of: We mochten van de rector een sponsorloop organiseren.